×

مرورگر شما نیاز به بروزرسانی دارد

کاربر گرامی، از آنجا که مرورگرهای قدیمی قادر به اجرای متدهای جدید برنامه نویسی نیستند، جهت استفاده بهتر از این سایت، مرورگر خود را به جدیدترین نسخه بروزرسانی کنید:

برو به صفحه آپدیت مرورگر

اربعین؛ سنّتی که در حال شکوفایی است

نویسنده: اصغر طاهرزاده
تاریخ انتشار: پنجشنبه ۲۱ آبان ۹۴
دسته‌بندی: امام حسین(ع) ، کربلا ، اربعین، زندگی دنیایی مومن،

 

اربعین؛ سنّتی که در حال شکوفایی است

 

بسم الله الرّحمن الرّحيم

 

1- به ماجراي اربعين چگونه نگاه کنيم؟

جواب: انسانی بس عظیم و بزرگ در مقام عصمت و طهارت به نام حضرت حسین بن علی«علیه‌السلام» در کربلا حقایقی را به نمایش گذارد که بس عظیم بود. حقایقی را که تنها انسان‌های معصوم مثل امام صادق «علیه‌السلام» توانِ دیدن آن را داشتند و در زیارت‌نامه‌هایشان نگاه به حرکت امام حسین«علیه‌السلام» را عرضه نمودند و در عمل امام حسین«علیه‌السلام» و نگاه امامان به حرکت آن حضرت  می‌توان به حقیقت کار حضرت سیدالشهداء«علیه‌السلام» نظر کرد و وقتی بتوان محتوای زیارت اربعین را تصدیق نمود باید خدا را شکر کرد. چه بگویم که چگونه خداوند در زیارت اربعینِ حضرت سیدالشهداء«علیه‌السلام» با ما چه حرف‌هایی دارد!!

  همه‌ی آن‌هایی که دغدغه‌ی عبور از فرهنگ ظلمانی دوران را دارند و می‌خواهند با عقلی غیر از عقل غربی با سایر انسان‌ها مأنوس شوند، باید به فرهنگ اربعین نظر کنند.

اربعین نشان داد که در حكمت حسينى، شكست معنى ندارد و پايدارى و بقاء، جزء اصلى اين حكمت است. حتّى در دربار يزيد، آثار زنده ماندن كربلا نمايان شد. حال از آن به بعد در تاريخ ، با نمونه ‏اى بسيار متعالى و روشن و پراز رمز و راز؛ يعنى اربعينِ‏ شهداى كربلا روبه‏ رو هستيم.

انسان به‏ واقع از حيرت نزديك است قالب تهى كند، كه هنوز چهل‏ روز از آن قلع‏ وقمع‏ ها نگذشته بود و هنوز صداى شادى پيروزى بر حسين “عليه السلام» از در و ديوار كوفه و شام به گوش مى‏رسدكه اربعينِ شهداى كربلا به‏ پا مى‏گردد و بانگ بلند حسين”عليه السلام» در روز عاشورا پس از چهل ‏روز در آسمان تمام شهرهاى اسلامى گوش‏ها را پر مى‏كند.

داستان آمدن «جابربن عبدالله انصارى» و «عطيّه» به كربلا يك حادثه نيست، يك فرهنگى است كه تاريخ، قصّه اين دو بزرگوار را به‏ عنوان نمونه ذكر كرده است.

2- آيا حرکت میلیونی اخیر در امتداد زيارت اربعين است؟ با توجه به جواب سؤال قبل، بنده آن‌چه را در این تاریخ در مراسم اربعین اتفاق افتاده است را یک «فرهنگ» می‌دانم.

جواب: اربعين؛ سنّت شيعيان بيداردلى است كه گذشت زمان، وفادارى آن‏ها را نسبت به امام‏ حسين”عليه السلام» از بين نمى‏برد. لذا كسى كه به حق، مؤمن است، نمى‏تواند به حقيقتِ مجسّم، يعنى اباعبدالله”عليه السلام» مؤمن نباشد و كسى كه همواره به ياد حق است، همواره به ياد حقيقت مجسّم است، هر چند غوغاى زمان چيزى غير از حق را بخواهد. غوغاى زمان و تبليغات يزيدى تلاش كرد كه اباعبدالله”عليه السلام» را از صحنه‌ی ذهن‏ ها و خاطره‏ ها پاك كند و آن‌همه تهمت‏ها و تلاش‏ها براى اين بود كه ذهن‏ها از ياد اباعبدالله”عليه السلام» پاك شود. ولى اربعين كه از نشانه‏ هاى مؤمن شمرده مى‏شود،[1] نشان داد كه در زير اين آسمان كسانى هستند كه غوغاى زمانه نمى‏تواند آن‏ها را از وفادارى به حقيقت مجسم يعنى امام معصوم، غافل كند و سنّت اربعين سنّت انسان‏هايى است كه اسير حكومت يزيدى نشدند و تحت‏ تأثير تبليغات نظام كفر، از تعهّدى كه با حق داشتند دست نكشيدند.

حسين«عليه‌السلام»؛به عنوان قطب دل‏هاى سالم‏ به حق و حقيقت، كهنگى‏ بردار نيست و شامل مرور زمان نمى‏شود. كسانى كه مى‏خواستند رنگ حسينى را بى‏رنگ كنند وآن‏هايى كه تسليم بى‏رنگى شدند و حسين”عليه السلام» را از ياد بردند، هيچ‏كدام مؤمن نيستند. اين‌كه امام معصوم”عليه السلام» فرموده است: «زيارت اربعين، يكى از نشانه‏هاى ايمان است» يعنى اربعين؛ ادامه‌ی عهد مؤمن است با حسين”عليه السلام» كه تجسّم اسلام است و قطب دل هر انسانى كه مى‏خواهد دلى فعّال و زنده داشته باشد، هر چند حاكمان ستمگر تلاش كنند تا اين عهد و وفادارى و ميثاق با امام را، از بين ببرند. چراكه مؤمن در عالمى از ايمان و حالى از معنويت به‏سر مى‏برد كه هيچ شرايطى نمى‏تواند آن حال را از او بگيرد، و در واقع اربعين و زيارت اربعين استحكام آن حال ايمانى است.

اين يك قاعده است كه هميشه ستمگران وقتى حق و حقيقت اسلام و دين را تحمل نكردند، سعى مى‏كنند مظاهر اصلى دين را محو و نابود كنند. سعى مى‏كنند با تبليغات و غوغاسالارى و كشتار و تهمت زدن، حق را از صحنه جامعه و خاطره ‏ها پاك كنند. و اين شيعه اربعين‏ شناس است كه تحت تأثير اين غوغاسالارى‏ها قرار نمى‏گيرد. اين كه شخصيت جابربن عبدالله انصارى براى ما بسيار ارزشمند است و با توجّه به او سنّت اربعين را عزيز مى‏داريم به جهت كار بزرگى است كه او كرده است. هميشه شيعيان از بركات اربعين بهره‏مند شده‏اند.

شما فراموش نكنيد كه پس از واقعه عاشورا در كنار آن تبليغاتى كه امام”عليه السلام» را به عنوان يك خارجى معرفى كردند، چنان جوّ ارعابى در كشور حاكم نمودند تا كسى جرأت ياد امام حسين”عليه السلام» را هم نداشته باشد و از اين طريق براى هميشه سنّت حسين”عليه السلام» و سنّت محمّد«صلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم» از صحنه‌ی خاطره‏ها و سينه‏ها محو شود و يزيديان به راحتى بتوانند خود را تبليغ كنند. در این صورت است که معلوم مى‏شود در چنين شرايطى، احياء اربعين حسين”عليه السلام» چقدر كارساز بوده. در واقع با اربعين، همه‌ی طمع دشمن خنثى و بى‏نتيجه شد. همچنان‌که در این تاریخ پس از چهارصدسال حاکمیتِ تفکر سکولاریته، شیعیان با به صحنه‌آوردنِ اربعین حیله‌ی ستمگران این دوران را نیز خنثی کردند.

3- آيا يک حرکت خودجوش اجتماعي است یا يک حرکت جديد الهي است؟

جواب: نباید حرکتی که در این تاریخ در اربعین ظهور کرده است را با یک نگاه محدود تعریف کرد و در همین رابطه باید گفت؛ این حرکت در عین آن‌که یک حرکتِ خودجوشِ اجتماعی است، حرکتی است که خداوند آن را بر قلب مردم إشراق نموده و هرکس به اندازه‌ای که بخواهد با اراده‌ی الهی در این تاریخ خود را تطبیق دهد، در ذیل آن قرار می‌گیرد.

4- چه رفتاري بايد در قبال این حرکت داشته باشيم؟

جواب: باید خود را با آن تطبیق داد تا در ذیل اراده‌ی الهی قرار گیریم.

5- تفاوت این حرکت که در سال‌های اخیر شروع شده است، با حرکتی که در همان اولین اربعین شروع شد در چيست؟

جواب: زمینه‌ی تاریخی ظهور اربعین در این تاریخ این‌گونه است که ملاحظه می‌کنید. زیرا در متن سنت اربعینی که در روایات ما آمده، چنین ظرفیتی نهفته است و نقشِ تاریخ‌سازی آن پیش‌بینی شده است که بنده در ادامه، بیشتر در تبیین آن سخن خواهم گفت. آن‌چه فعلاً باید بر آن تأکید کرد؛ فهم درست سنت اربعین است و شرط ادامه‌ی آن در راستای تحقق تمدن اسلامی است، امکان دارد وگرنه به‌عنوان یک حرکت عبادیِ فردی، بدون نظر به حضور تاریخیِ جهان اسلام در این دوران و در معادلات جهانی خروش و نشاط آن فرو می‌نشیند.

6- وظیفه‌ی مردم ايران و عراق در اين فضایی که به‌وجود آمده چيست؟

جواب: آن‌چه از ظواهر پیداست هر دو ملت در عمق جانشان متوجه شده‌اند می‌توانند در راستای حرکت اربعین، نقش‌آفرینی کنند به طوری‌که بعضی از خودِ مردم عراق فرموده بودند ملت عراق در اربعین، ملت خاصّی هستند یعنی گویا متوجه‌اند در این شرایط چه نقش مهمی می‌توانند ایفاء کنند. آن‌ها به عنوان یک جریان الهی و یک رسالت تاریخی به موضوع نگاه می‌کنند.

7- برد اين جريان که فعلاً در بین شیعیان ظهور کرده است را، چقدر می‌دانید؟

جواب: بُردِ این جریان تا حضور شیعه در معادلات جهانی جلو می‌رود و تا تحقق تمدن اسلامی و تقابل با استکبار شکل خواهد گرفت. جهان اسلام پس از چهارصدسال که از رنسانس گذشته به خود آمده که دیگر برای ادامه‌ی حیات خود نمی‌تواند به پروژه‌های فرهنگ مدرنیته امید ببندد و لذا با شعارهای اسلامی به صحنه آمد و این علی‌رغم فشارهای جهان استکباری و ارتجاعی ادامه می‌یابد تا به نتیجه برسد.

8- اگر ماجراي اربعين را با يک عنوان بخواهيم معرفي کنيم با چه عنواني بايد نام برد؟

جواب: جایگاه تمدنیِ زیارت اربعین را مد نظر ها قرار می دهیم. با توجه به این‌که همیشه تلاش دشمنان اسلام آن بوده که اربعین را بزنند و تأکید ائمه‌»علیهم‌السلام» آن است که اربعین زنده بماند، چون اربعین یعنی ادامه‌ی حسین«علیه‌السلام»، شیعه باید بیشترین نگاه را جهت بقای اسلام به اربعین بیندازد تا نسبت به مهم‌ترین عامل بقاء اسلام کور نباشد.

حرکت حضرت سیدالشهداء«علیه‌السلام» یک تذکر بود به همه‌ی تاریخ که چگونه از ظلمات زمانه می‌توان خود را رها کرد و امروز مردم در حماسه‌ی اربعین در ذیل تذکر حضرت سیدالشهداء«علیه‌السلام» به روحی منوّرند که آن‌ها را از ظلمات فرهنگ اُمویِ جهان استکبار رهایی می‌بخشد و این است معنای حماسه‌ی میلیونی راهپیمایی اربعین حسینی که شیعه در سال‌های اخیر با هوشیاری و خوش‌سلیقگی، زیارت آن حضرت را که در جای خود بسیار ارزشمند است، همراه با پیاده‌رفتن برای آن زیارت جمع کرده است.

همان طور که عرض شد،حماسه‌ی اربعین چیزی نیست که از ما شروع شده باشد، امامان ما همه در بزرگداشت اربعین مصر بودند تا معلوم شود حرکتی که حضرت سیدالشهداء«علیه‌السلام» شروع فرمودند یک حرکت عقیم نیست. در این رابطه حضرت عسکری«علیه‌السلام» می‌فرمایند: «عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ؛ صَلَاةُ الْإِحْدَى وَ الْخَمْسِينَ وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ وَ التَّخَتُّمُ‏ فِي‏ الْيَمِينِ‏ وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ وَ الْجَهْرُ بِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏». علامت‌های مؤمن پنج چیز است: پنجاه رکعت نماز و «زیارت اربعین» و انگشتر در دست راست کردن و پیشانی بر خاک‌نهادن و «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را بلندگفتن.

  جابربن‌عبداللّه انصاری یعنی صاحب اسرار آل محمد«صلوات‌اللّه‌علیهم»، می‌داند باید با زیارت حضرت امام حسین«علیه‌السلام» در اربعین نشان ‌دهد آن حرکت، حرکتی نبود که در خود عقیم شود. جابر با این‌که در آن زمان نابینا است و با این‌که مسافرت در آن شرایط و با آن وضع از مدینه تا کربلا آن اندازه طاقت‌فرسا است، ولی متوجه است آن زیارت یک زیارت معمولی نیست همراه با ثواب‌های فردی، بلکه یک حضور تاریخی است در تاریخی که امام حسین«علیه‌السلام» شروع کردند، حضوری است در راستای تقابل با حاکمیت استکباری امویان.

در حماسه‌ی اربعین حسینی و حضور