آیات قرآنی و نظر به وجه حضرت حق

و در طلب دیدار حق

بسم الله الرّحمن الرّحیم

1- «إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرى‏ إِثْماً عَظيماً»(نساء/48)

خداوند(هرگز) شرك را نمى‏بخشد! و پايين‏تر از آن را براى هر كس(بخواهد و شايسته بداند) مى‏بخشد. و آن كسى كه براى خدا، شريكى قرار دهد، گناه بزرگى مرتكب شده است.

2- «أُولئِكَ الَّذينَ يَعْلَمُ اللَّهُ ما في‏ قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ في‏ أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَليغاً»(نساء/63)

آنها كسانى هستند كه خدا، آنچه را در دل دارند، مى‏داند. از(مجازات) آنان صرف نظر كن! و آنها را اندرز ده! و با بيانى رسا، نتايج اعمالشان را به آنها گوشزد نما!

3- «وَ ما لَكُمْ لا تُقاتِلُونَ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ نَصيراً»(نساء/75)

 چرا در راه خدا، و(در راه) مردان و زنان و كودكانى كه(به دست ستمگران)تضعيف شده‏اند، پيكار نمى‏كنيد؟! همان افراد(ستمديده‏اى) كه مى‏گويند: «پروردگارا! ما را از اين شهر(مكه)، كه اهلش ستمگرند، بيرون ببر! و از طرف خود، براى ما سرپرستى قرار ده! و از جانب خود، يار و ياورى براى ما تعيين فرما!

4- «قالُوا يا مُوسى‏ إِنَّ فيها قَوْماً جَبَّارينَ وَ إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنَّا داخِلُونَ% قالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذينَ يَخافُونَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمَا ادْخُلُوا عَلَيْهِمُ الْبابَ فَإِذا دَخَلْتُمُوهُ فَإِنَّكُمْ غالِبُونَ وَ عَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ» (مائده/22 و 23)

گفتند: «اى موسى! در آن(سرزمين)، جمعيّتى(نيرومند و) ستمگرند؛ و ما هرگز وارد آن نمى‏شويم تا آنها از آن خارج شوند؛ اگر آنها از آن خارج شوند، ما وارد خواهيم شد!» % (ولى) دو نفر از مردانى كه از خدا مى‏ترسيدند، و خداوند به آنها، نعمت(عقل و ايمان و شهامت) داده بود، گفتند: «شما وارد دروازه شهر آنان شويد! هنگامى كه وارد شديد، پيروز خواهيد شد. و بر خدا توكل كنيد اگر ايمان داريد!»

5- «إِنَّ الَّذينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ في‏ سَمِّ الْخِياطِ وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمينَ» (اعراف/40)  

كسانى كه آيات ما را تكذيب كردند، و در برابر آن تكبّر ورزيدند، (هرگز) درهاى آسمان به رويشان گشوده نمى‏شود؛ و(هيچ گاه) داخل بهشت نخواهند شد مگر اينكه شتر از سوراخ سوزن بگذرد! اين گونه، گنهكاران را جزا مى‏دهيم!

6- «وَ ما أَرْسَلْنا في‏ قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ أَخَذْنا أَهْلَها بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ% ثُمَّ بَدَّلْنا مَكانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ حَتَّى عَفَوْا وَ قالُوا قَدْ مَسَّ آباءَنَا الضَّرَّاءُ وَ السَّرَّاءُ فَأَخَذْناهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ» (اعراف/94 و 95)

و ما در هيچ شهر و آبادى پيامبرى نفرستاديم مگر اينكه اهل آن را به ناراحتي‌ها و خسارت‌ها گرفتار ساختيم؛ شايد(به خود آيند، و به سوى خدا) بازگردند و تضرع كنند!% سپس(هنگامى كه اين هشدارها در آنان اثر نگذاشت)، نيكى(و فراوانى نعمت و رفاه) را به جاى بدى(و ناراحتى و گرفتارى) قرار داديم؛ آن چنان كه فزونى گرفتند، (و همه‏گونه نعمت و بركت يافتند، و مغرور شدند،) و گفتند: «(تنها ما نبوديم كه گرفتار اين مشكلات شديم؛) به پدران ما نيز ناراحتي‌هاى جسمى و مالى رسيد.» چون چنين شد، آن‌ها را ناگهان(به سبب اعمالشان) گرفتيم(و مجازات كرديم)، در حالى كه نمى‏فهميدند.

7- «قالَ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ اسْتَعينُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقينَ» (اعراف/128)

موسى به قوم خود گفت: «از خدا يارى جوييد، و استقامت پيشه كنيد، كه زمين از آن خداست، و آن را به هر كس از بندگانش كه بخواهد، واگذار مى‏كند؛ و سرانجام(نيك) براى پرهيزكاران است!

8- «وَ لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُون‏» (اعراف/176)

و اگر مى‏خواستيم، (مقام) او را با اين آيات(و علوم و دانش‌ها) بالا مى‏برديم؛ (اما اجبار، بر خلاف سنت ماست؛ پس او را به حال خود رها كرديم) و او به پستى گراييد، و از هواى نفس پيروى كرد! مثل او همچون سگ(هار) است كه اگر به او حمله كنى، دهانش را باز، و زبانش را برون مى‏آورد، و اگر او را به حال خود واگذارى، باز همين كار را مى‏كند؛ (گويى چنان تشنه دنياپرستى است كه هرگز سيراب نمى‏شود! (اين مثل گروهى است كه آيات ما را تكذيب كردند؛ اين داستان‌ها را(براى آنها) بازگو كن، شايد بينديشند(و بيدار شوند)!

9- «وَ الَّذينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ% وَ أُمْلي‏ لَهُمْ إِنَّ كَيْدي مَتين» (اعراف/ 182 و 183)

و آن‌ها كه آيات ما را تكذيب كردند، به تدريج از جايى كه نمى‏دانند، گرفتار مجازات‌شان خواهيم كرد. % و به آن‌ها مهلت مى‏دهم(تا مجازاتشان دردناكتر باشد)؛ زيرا طرح و نقشه من، قوى(و حساب شده) است. (و هيچ كس را قدرت فرار از آن نيست.)‏

10- «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيمِ» (انفال/29)

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! اگر از(مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد، براى شما وسيله‏اى جهت جدا ساختن حق از باطل قرار مى‏دهد؛ (روشن‏بينى خاصّى كه در پرتو آن، حق را از باطل خواهيد شناخت؛) و گناهانتان را مى‏پوشاند؛ و شما را ميآمرزد؛ و خداوند صاحب فضل و بخشش عظيم است!

11- «وَ إِنْ يُريدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنينَ% وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَميعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزيزٌ حَكيمٌ %يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنينَ»(انفال/62 تا 64)

و اگر بخواهند تو را فريب دهند، خدا براى تو كافى است؛ او همان كسى است كه تو را، با يارى خود و مؤمنان، تقويت كرد... (62)

 و دلهاى آنها را با هم، الفت داد! اگر تمام آنچه را روى زمين است صرف مى‏كردى كه ميان دلهاى آنان الفت دهى، نمى‏توانستى! ولى خداوند در ميان آنها الفت ايجاد كرد! او توانا و حكيم است! (63)

 اى پيامبر! خداوند و مؤمنانى كه از تو پيروى مى‏كنند، براى حمايت تو كافى است(فقط بر آنها تكيه كن)! (64)

12- «الَّذينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا في‏ سَبيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ % يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فيها نَعيمٌ مُقيمٌ % خالِدينَ فيها أَبَداً إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظيمٌ % يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَكُمْ وَ إِخْوانَكُمْ أَوْلِياءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإيمانِ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ»(توبه/آیات 20 تا 23)

آن‌ها كه ايمان آوردند، و هجرت كردند، و با اموال و جانهايشان در راه خدا جهاد نمودند، مقامشان نزد خدا برتر است؛ و آنها پيروز و رستگارند! (20)

پروردگارشان آنها را به رحمتى از ناحيه خود، و رضايت(خويش)، و باغهايى از بهشت بشارت مى‏دهد كه در آن، نعمتهاى جاودانه دارند؛ (21)

 همواره و تا ابد در اين باغها(و در ميان اين نعمتها) خواهند بود؛ زيرا پاداش عظيم نزد خداوند است! (22)

همواره و تا ابد در اين باغها(و در ميان اين نعمتها) خواهند بود؛ زيرا پاداش عظيم نزد خداوند است! (22)

 اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! هر گاه پدران و برادران شما، كفر را بر ايمان ترجيح دهند، آنها را ولىّ(و يار و ياور و تكيه‏گاه) خود قرار ندهيد! و كسانى از شما كه آنان را ولىّ خود قرار دهند، ستمگرند! (23)

13- «يُريدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ يَأْبَى اللَّهُ إِلاَّ أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ»(توبه/32)

آن‌ها مى‏خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش كنند؛ ولى خدا جز اين نمى‏خواهد كه نور خود را كامل كند، هر چند كافران ناخشنود باشند!

14- «قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَهْدي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدي لِلْحَقِّ أَ فَمَنْ يَهْدي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلاَّ أَنْ يُهْدى‏ فَما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (35) وَ ما يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلاَّ ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْني‏ مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً إِنَّ اللَّهَ عَليمٌ بِما يَفْعَلُونَ» (یونس/35 و 36)

آيا كسى كه هدايت به سوى حق مى‏كند براى پيروى شايسته‏تر است، يا آن كس كه خود هدايت نمى‏شود مگر هدايتش كنند؟ شما را چه مى‏شود، چگونه داورى مى‏كنيد؟!» (35)

 و بيشتر آن‌ها، جز از گمان(و پندارهاى بى‏اساس)، پيروى نمى‏كنند؛ (در حالى كه) گمان، هرگز انسان را از حقّ بى‏نياز نمى‏سازد(و به حق نمى‏رساند)! به يقين، خداوند از آنچه انجام مى‏دهند، آگاه است!  

15- «هُوَ يُحْيي‏ وَ يُميتُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ»(یونس/56)

اوست كه زنده مى‏كند و مى‏ميراند، و به سوى او بازگردانده مى‏شويد!

16- «أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ (62) الَّذينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ»(یونس/62 و 63)

آگاه باشيد(دوستان و) اولياى خدا، نه ترسى دارند و نه غمگين مى‏شوند! (62) همان‌ها كه ايمان آوردند، و(از مخالفت فرمان خدا) پرهيز مى‏كردند.

17- «وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْناها مِنْهُ إِنَّهُ لَيَؤُسٌ كَفُورٌ» (هود/9)

و اگر از جانب خويش، نعمتى به انسان بچشانيم، سپس آن را از او بگيريم، بسيار نوميد و ناسپاس خواهد بود!

18- «إِلاَّ الَّذينَ صَبَرُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبيرٌ» (هود/11)

مگر آن‌ها كه (در سايه ايمان راستين) صبر و استقامت ورزيدند و كارهاى شايسته انجام دادند؛ كه براى آن‌ها، آمرزش و اجر بزرگى است!

19- «وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنينَ» (هود/115)

و شكيبايى كن، كه خداوند پاداش نيكوكاران را ضايع نخواهد كرد!

20- «أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ (24) تُؤْتي‏ أُكُلَها كُلَّ حينٍ بِإِذْنِ رَبِّها وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (25) وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ (26) يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ وَ يُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمينَ وَ يَفْعَل‏اللَّهُ ما يَشاءُ» (ابراهیم/ آیات 24 تا 27)

آيا نديدى چگونه خداوند«كلمه طيبه» (و گفتار پاكيزه) را به درخت پاكيزه‏اى تشبيه كرده كه ريشه آن(در زمين) ثابت، و شاخه آن در آسمان است؟! (24) هر زمان ميوه خود را به اذن پروردگارش مى‏دهد. و خداوند براى مردم مثلها مى‏زند، شايد متذكّر شوند(و پند گيرند)!(25) (همچنين) «كلمه خبيثه» (و سخن آلوده) را به درخت ناپاكى تشبيه كرده كه از روى زمين بركنده شده، و قرار و ثباتى ندارد. (26) خداوند كسانى را كه ايمان آوردند، به خاطر گفتار و اعتقاد ثابتشان، استوار مى‏دارد؛ هم در اين جهان، و هم در سراى ديگر! و ستمگران را گمراه مى‏سازد، (و لطف خود را از آنها برمى‏گيرد)؛ خداوند هر كار را بخواهد(و مصلحت بداند) انجام مى‏دهد! (27)

21- «وَ إِنْ مِنْ شَيْ‏ءٍ إِلاَّ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ» (حجر/21)

و خزائن همه چيز، تنها نزد ماست؛ ولى ما جز به اندازه معيّن آن را نازل نمى‏كنيم!

22- «بِالْبَيِّناتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ»(نحل/44)

(از آن‌ها بپرسيد كه) از دلايل روشن و كتب(پيامبران پيشين آگاهند!) و ما اين ذكر[قرآن‏] را بر تو نازل كرديم، تا آنچه به سوى مردم نازل شده است براى آن‌ها روشن سازى؛ و شايد انديشه كنند!

23- «قَدْ مَكَرَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَى اللَّهُ بُنْيانَهُمْ مِنَ الْقَواعِدِ فَخَرَّ عَلَيْهِمُ السَّقْفُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ أَتاهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ» (26)

«ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُخْزيهِمْ وَ يَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذينَ كُنْتُمْ تُشَاقُّونَ فيهِمْ قالَ الَّذينَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ وَ السُّوءَ عَلَى الْكافِرينَ» (نحل/26 و 27)

كسانى كه قبل از ايشان بودند(نيز) از اين توطئه‏ها داشتند؛ ولى خداوند به سراغ شالوده(زندگى) آنها رفت؛ و آن را از اساس ويران كرد؛ و سقف از بالا بر سرشان فرو ريخت؛ و عذاب(الهى) از آن جايى كه نمى‏دانستند به سراغشان آمد! (26)

 سپس روز قيامت خدا آن‌ها را رسوا مى‏سازد؛ و مى‏گويد: «شريكانى كه شما براى من ساختيد، و به خاطر آن‌ها با ديگران دشمنى مى‏كرديد، كجا هستيد؟!» (در اين هنگام،) كسانى كه به آنها علم داده شده مى‏گويند: «رسوايى و بدبختى، امروز بر كافران است!»

24- «إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَهْدي لِلَّتي‏ هِيَ أَقْوَمُ وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنينَ الَّذينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبيراً» (إسراء/9)

اين قرآن، به راهى كه استوارترين راه‏هاست، هدايت مى‏كند؛ و به مؤمنانى كه اعمال صالح انجام مى‏دهند، بشارت مى‏دهد كه براى آنها پاداش بزرگى است.

25- «يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجيبُونَ بِحَمْدِهِ وَ تَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلاَّ قَليلاً» (إسراء/52)

همان روز كه شما را(از قبرهايتان) فرامى‏خواند؛ شما هم اجابت مى‏كنيد در حالى كه حمد او را مى‏گوييد؛ مى‏پنداريد تنها مدت كوتاهى(در جهان برزخ) درنگ كرده‏ايد!»

در طلب دیدار «حقّ»

بسم الله الرّحمن الرّحیم

1- در تفکر اسلامی «لقاء الله»، غایت معرفت حقیقی است که در آن حالت حضرت حقّ، خویش را به عارف می‌نمایاند و وجود وَهمیِ آدمی را می‌سوزاند و او را به مرتبۀ تحیّر متعالی می‌برد که در نهایت به کشف «سُبُحات جلال»[1] و رفع هفتاد حجاب ختم می‌گردد و ملکوت اشیاء برای او به ظهور می‌آید.

2- از قول علی بن موفّق(متوفی 265) در رابطه با «طلب دیدار» آمده است: خداوندا! اگر من تو را از بیم دوزخ می‌پرستم، در دوزخم فرود آر، و اگر به امید بهشت می‌پرستم، هرگز در آن‌جا جا مده، و اگر به مِهر می‌پرستم یک دیدار بنمای و هرچه خواهی کن.(علی‌بن‌موفّق/ متوفی 265)

3- در رابطه با طلب نظر به وجه حضرت محبوب، در سخن اهل دل داریم که تقاضا می‌کنند لذت نظر به وجه حضرت محبوب را داریم: «أسألك لذة النَّظَرَ إِلَى وَجْهِكَ» که این نوعی «حضور» است نسبت به «حقیقت»، حضوری ماورای تفکر حصولی، حضوری بی‌تکیّف و بی‌قیاس که جناب مولوی در وصف آن فرمود:

ارتباطی بی‌تکیّف بی‌قیاس         هست ربّ الناس را با جان ناس

4- با توجه به حضوری که در دیدار انوار الهی پیش می‌آید؛ به سخن مولای‌مان نظر کنید که فرمودند: «ما رَایتُ شیئاً إلاّ و رَایتُ اللهَ قَبلَهُ و بَعدَهُ و مَعَهُ». آیا این سخن گزارشی از حضور آن حضرت نیست در نسبت با حضرت محبوب، در هر آنچه در میان است؟

5- اگر در افق «وجود» است که موجودات ظاهر می‌شوند، چگونه باید در منظر موجودات به «وجود» نظر کرد، در حالی‌که «وجود» آن است که از جهتی می‌بخشد و از جهتی دیگر می‌گریزد و پنهان می‌شود؟

6- اگر نسبت بین «وجود» و «موجود» فراموش شود، برای موجودات، موجودیتی مسلّم قائل می‌شویم و عملاً از اُنسِ با «وجود» که با نوعی پارسایی همراه است، محروم می‌گردیم و نظری بر گشودگیِ «وجود» در موجودات نخواهیم داشت که همان «دیدار یار» است که جناب حافظ در وصف آن می‌فرماید:

دانی که چیست دولت؟ دیدارِ یار دیدن      در کوی او گدایی بر خسروی گزیدن

و یا می‌فرماید:

دیدن روی تو را دیده جان بین باید      وین کجا مرتبه چشم جهان بین من است

این یعنی نظر به یگانگی «ظاهر» با «باطن» به حکم: «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ» که مخلوقات حجاب حق نمی‌شود.

7- در صورتی وجود انسان معنای قدسی می‌یابد که بتواند با جهان ارتباطی معنوی پیدا کند و اشیاء را در نسبتی معنوی با خود تجربه کند و به آن‌ها قرب پیدا کند و در نتیجه عالم شهادت، حجاب عالم غیب نخواهد بود. برعکسِ اهل دنیا که قرآن در وصف آن‌ها می‌فرماید: «يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ»(روم/7) و از این جهت دنیا منتهای بینایی آن‌ها می‌باشد و به جهت کوردلی‌شان آنچه ماورای دنیا هست، نمی‌بینند و معلوم است انسان در چنین عالمی که برای خود ساخته نمی‌تواند سکنی گزیند.

8- علاوه بر عقل فیلسوفانه که متوجۀ «وجود» است، عقل دیگری هم هست که عقل «معاد» است و در وصف آن فرموده‌اند: «آله العبودیۀ» یا «سراج العبودیۀ وَ ما عُبِدَ بِهِ الرَّحمن» که آدمی به کمک آن می‌تواند حق را از باطل جدا کند و طاعت را از معصیت امتیاز دهد. این عقل یعنی عقل «معاد»، عقلی که در طلب اندیشه‌ای است ذیل پرتو وَحی ربّانی که محل آن «قلب» است.

9- به آینه فکر کنید که چگونه از درون خود، آن کسی را نشان می‌دهد که آن کس در درون‌اش نیست ولی آن را به نمایش می‌‌آورد و عملاً آینه، خود را در منظر کسی که در آینه می‌نگرد پنهان می‌کند تا آن کس را بنمایاند که تنها تصویر او در آینه منعکس است. و این حکایت همۀ مخلوقات است که در ذات خود آینه و مرآت حق می‌باشند و در آینۀ وجود خود «حق» را ظاهر و «خود» را پنهان می‌کنند. مهم گشودن چشمِ حقیقت‌بین است تا مخلوقات را آینۀ نمایش انوار الهی و تاریخ را آینۀ نمایش اراده‌ها می‌نگرد و اُنس با ملکوت اشیاء و رخدادهای تاریخی برایش پیش آید، در چنین حضوری اُنس انسان تدریجاً از عالم مادی کم می‌شود و علاقۀ او به عالم الهی و جلال ربّانی افزوده می‌گردد.

--------------------------------------------------
[1] - کشف سُبحات جلال، حضوری است ورای دوگانۀ ذهنی و عینی، حضوری که انسان را در «زمان باقی» حاضر می‌کند که شاهراهِ حضور در «وقت محمّدی» می‌باشد، وقت و حضوری که امام خمینی و آیت الله خامنه‌ای در آن قرار دارند و شهید قاسم سلیمانی هم متوجۀ آن حضور و آن وقت بود، امری که وجدان تاریخی مردم ایران از آن بیگانه نیست و به همین جهت در طلب رعایت نظر حضرت امام و رهبر شهید انقلاب می‌باشند تا به وجدان تاریخی خود که توجه به «وقت محمّدی» است نزدیک شوند که آن حضور در ساحتِ عالم قدس است و با انقلاب اسلامی گشوده شده تا به ظهور متعیّن حضرت مهدی«عجل‌الله‌تعالی‌فرجه» ختم گردد.